Böcek sektörü gelecek için neler vaat ediyor?

Christophe Derrien, Uluslararası Gıda ve Yem Böcekleri Platformu (IPIFF) Genel Sekreteri

“Önümüzdeki on yılın sonunda, böcek çiftliklerinin tarımsal gıda zincirlerinde belirgin aktörler haline geleceğini, düşük değerli malzemeleri gıda, yem veya diğer uygulamalar için daha yüksek değerli böcek türevli ürünlere dönüştüreceğini tahmin ediyoruz. Bu tür tarım sistemleri, tarımsal gıda zincirlerinin farklı segmentlerini birbirine bağlayarak, gıda üretimindeki döngüselliği güçlendirirken aynı zamanda genel ayak izini de azaltacaktır.”

Mevcut gıda kaynaklarını verimli kullanmak, üretimin yarattığı çevresel ayak izini azaltmak, daha fazla yiyeceğe ihtiyacı olan dünya nüfusunu sürdürülebilir bir alternatifle beslemek… Giderek daha çok duyduğumuz bu kavramlar, gezegenimizin geleceği için vazgeçilmez gereklilikler haline geldi.

Peki böceklerin tüm bunlarla ne ilgisi var?

Hayvanların doğal yaşamdaki en önemli besin kaynağı olan böcekler, bazı bölgelerde insanlar tarafından da yüzyıllardır besin olarak tüketiliyor. Günümüzde profesyonel bir endüstri olarak yeniden canlanan böcek yetiştiriciliği, dünyanın geleceği için ortaya koyduğumuz gereksinimleri karşılamak için en önemli alternatiflerden biri olarak göze çarpıyor.

Bu hızla gelişmekte olan endüstriyi Uluslararası Gıda ve Yem Böcekleri Platformu (IPIFF) Genel Sekreteri Christophe Derrien ile görüştük. Derrien, konuyla ilgili sorularımızı yanıtlarken şunu vurguluyor: “Böcekler ve bunlardan elde edilen bileşenler, yakın gelecekte insan ve hayvan beslenmesinde belirgin bir tamamlayıcı kaynak haline gelecektir.”

Christophe Derrien, böcek endüstrisinin çevresel ayak izini azaltmaya, sürdürülebilir üretime ve mevcut kaynakları daha verimli kullanmaya nasıl katkıda bulunduğunu ve gelecek için neler vaat ettiğini açıklıyor.

Öncelikle bize IPIFF hakkında biraz bilgi verebilir misiniz? IPIFF hangi amaçla kuruldu? Üyeleri kimler ve ne tür işler yapıyorsunuz?
Uluslararası Gıda ve Yem Böcekleri Platformu (IPIFF), böcek üretimi sektörünün AB politika yapıcılarına, Avrupalı paydaşlara ve vatandaşlara yönelik çıkarlarını temsil eden, kâr amacı gütmeyen bir AB kuruluşudur. İlk olarak 2012 yılında kurulan dernek, düzenleyici gelişmeler hakkında bilgi ve güncellemeler vererek ve politika ihtiyaçlarını anlayarak sektör ile AB/uluslararası kurumlar arasındaki boşluğu doldurmak için böcek çiftçileri ve üreticileriyle – şu anda 23 ülkede 75 üye – yakın temas halinde çalışmaktadır. Kuruluşumuz, tüm üretim zincirinin tam bir resmini elde etmek için akademik kuruluşları (üniversiteler ve araştırma enstitüleri) ve ekipman ve/veya makine üreten aktörleri bir araya getiriyor. IPIFF’in ana misyonu, faaliyetlerini böcek üretimine uygulanacak uygun AB yasal çerçevelerini savunmak etrafında yoğunlaştırarak, böceklerin insanlar tarafından tüketimini ve hayvan yemi için tamamlayıcı bir protein kaynağı olarak daha geniş kullanımını teşvik etmek, bilgilendirmek ve desteklemektir.

Böcekler veya böcek bazlı proteinler neden bu kadar önemli hale geldi? Hem insan hem de hayvan beslenmesinde neden böceklerden daha çok bahsediyoruz?
Avrupa Çevre Ajansı’na (AÇA) göre, ‘AB’nin sera gazı emisyonlarının %10,3’ünden tarım sorumlu. Bu yüzden de böcek çiftçiliği gibi tarımda daha çevre dostu uygulamaların geliştirilmesi ve desteklenmesi bir ihtiyaç olarak ortaya çıkmıştır.

Buna paralel olarak, AB’de her yıl 90 ila 130 milyon ton gıda israf ediliyor ve bunun yarısı üretim ve/veya işleme aşamasında üretiliyor. Oldukça çok yönlü ve verimli olan böcekler, bu malzemelerin birçoğunu (“atık” haline gelmeden önce), gıda ve yem zincirlerine daha da dahil edilebilecek çok çeşitli yüksek değerli ürünlere ve bileşenlere biyolojik olarak dönüştürebilir.

Dahası, son yıllarda tüketicilerin böcek bazlı yiyecekleri ve böceklerle beslenen hayvanları denemeye olan istekleri artmaktadır. Tamamlayıcı protein kaynaklarına olan talep, büyüyen bir endüstri olarak sektör için daha fazla fırsat yaratmaktadır. IPIFF, Avrupa’da pazarın gelişiminin erişilebilirlik, tüketici kabulü ve düzenleyici gelişmelerden kaynaklanacağına inanıyor.

Şu anda dünyada kaç tane böcek üreticisi olduğuna dair herhangi bir bilginiz var mı?
Dünya çapında birkaç yüz böcek üreticisinin kayıtlı olduğu tahmin edilmektedir (henüz çok erken bir aşamada olan ve tam olarak kurulmamış start-up şirketler dahil). IPIFF’in parçası olan böcek üreticilerinin çoğu, IPIFF tarafından geliştirilen ve teşvik edilenler gibi böcek çiftçiliğine yönelik iyi uygulamaları izleyerek halihazırda kurulmuş olan işletmelerdir (örneğin, IPIFF İyi Hijyen Uygulama Kılavuzunda belirtilenler gibi).

“IPIFF, sektör için fırsatların önünü açacak olan düzenleyici gelişmeler sayesinde, böceklerin ve böcek bazlı ürünlerin gelecekteki gıda ve yem panoramasında önemli bir rol oynayacağına inanıyor.”

Gelecekte böceklerin hayatımızda nasıl bir rol oynayacağını düşünüyorsunuz?
IPIFF, sektör için fırsatların önünü açacak olan düzenleyici gelişmeler sayesinde, böceklerin ve böcek bazlı ürünlerin gelecekteki gıda ve yem panoramasında önemli bir rol oynayacağına inanıyor. Örn. yakında çıkacak yeni gıda ruhsatı ile kanatlı ve domuz yemlerinde böcekle işlenmiş hayvan proteinlerinin (PAP’lar) kullanımının onaylanması bekleniyor. Daha spesifik olarak, böcekler ve bunlardan türetilen bileşenler, yakın gelecekte tamamlayıcı bir insan ve hayvan beslenmesi kaynağı haline gelecektir. Böcekler, proteinden daha fazlasıdır: mineraller, vitaminler, lifler ve aynı zamanda omega 6 ve omega 3 gibi sağlıklı yağ asitleri içerirler.

Gıdalarda böcekler ‘bütün’ olarak yenebilmekte veya atıştırmalıklar, unlu mamuller veya et benzerleri gibi geniş bir ürün yelpazesine dahil edilebilmektedir. Hayvan yeminde ise böcekler su ürünlerinin, kanatlıların veya domuzların beslenme ihtiyaçları ile uyumludur.

On yılın sonunda, böcek çiftliklerinin tarımsal gıda zincirlerinde ilgili aktörler haline geleceğini, düşük değerli malzemeleri gıda, yem veya diğer uygulamalar için daha yüksek değerli böcek türevi ürünlere dönüştüreceğini tahmin ediyoruz (örneğin “frass” olarak adlandırılan dejecta böceği, güçlü bir organik toprak gübresidir). Bu tür tarım sistemleri, tarımsal gıda zincirlerinin farklı segmentlerini birbirine bağlayarak, gıda üretimindeki döngüselliği güçlendirirken aynı zamanda genel ayak izini de azaltacaktır.

Hayvan yeminde kullanılan böcek türlerinden, böcek bazlı proteinlerden de biraz bahsedebilir misiniz? Hangi hayvan türleri için hangi böcekler kullanılıyor?
Şu anda yedi böcek türü, Avrupa Birliği’nde en yaygın olarak yetiştirilen türler arasındadır: Kara Asker Sineği (Hermetia illucens), karasinek (Musca domestica), sarı un kurdu (Tenebrio molitor), daha küçük un kurdu (Alphitobius diaperinus), ev cırcırı (Acheta domestica), şeritli cırcır böceği (Gryllodes sigillatus) ve tarla cırcır böceği (Gryllus assimilis). Bu türlerin işlenmiş hayvansal proteinleri (PAP’lar), sözde ‘yem yasağı’nın kısmen canlandırılmasının ardından 2017’den beri zaten balık yemi için yetkilendirilmiştir.

Kara asker sineği, sarı un kurdu ve karasinek yem uygulamalarında en yaygın kullanılanlardır (su ürünlerinin, kanatlıların, domuzların veya evcil hayvanların beslenme ihtiyaçlarına daha yakın). Bu türlerden türetilen böcek bazlı bileşenler; yağ, böcek PAP’larından -bütün böcekler kullanılırken – farklıdır.

Böcek bazlı proteinlerin diğer proteinlerden farkı nedir? Besin değeri, verimlilik ve sağlık açısından hayvan beslenmesine nasıl katkıda bulunurlar?
Böcek proteinleri, hayvan beslenmesi için ihtiyaç duyulan tüm ilgili amino asitleri içerir – sınırlayıcı faktörler (örn. Lisin, treonin, metiyonin ve triptofan) olarak görülen yeterli amino asit seviyelerini de. Vitaminler açısından, böcek kaynaklı bileşenlerin dahil edilmesi, bitkisel kaynaklı içeriklerde veya organik tarımda, B12 vitamini eksikliğini tamamlayabilir2.

Biyolojik açıdan bakıldığında böcekler; balıklar, kümes hayvanları veya domuz türleri için hiç de yeni değildir. Bu tür hayvanlar doğal ortamlarında larvaları, sinekleri veya diğer böcekleri yerler. Bu ‘bileşenler’ artık ‘tabaklarında’ yeniden belirerek ‘hayvanın büyümesine, gelişimine, sağlığına ve refahına doğrudan katkıda bulunur (örneğin, bu hayvanların doğal davranışlarını uyarır).

Ayrıca şunu da eklemek isterim: IPIFF, hayvan yemlerinde böceklerin besleyici faydaları hakkında açıklayıcı bir bilgi formu geliştirdi. Özellikle su ürünleri yetiştiriciliğinde, kümes hayvanlarında ve domuzlarda yem olarak kullanılan böceklerin besin değerleri ve sağlık yararları hakkında bilgi ve veri topluyor.

Böcekler, hayvancılık ve hayvansal gıda üretiminde sürdürülebilirliğe nasıl katkıda bulunacak? Sürdürülebilir üretim için böcek endüstrisinin gelecekteki vaatleri nelerdir?
Böcek çiftçiliğinin sürdürülebilirliği, azaltılmış çevresel ayak izi, su ve arazi ayak izi açısından yüksek verimliliği ile doğrulanmaktadır. Uygulanan dikey tarım teknikleri sayesinde, böcek yetiştiriciliği daha az ekilebilir arazi gerektirir (böcek çiftçileri dikey olarak hizalanmış ‘kasalar’ kullanır). Ayrıca, hayvan beslenmesi için sayısız avantajına ek olarak, böceklerde antimikrobiyal ajanların (örneğin kitin, laurik asit) varlığı, hayvan yetiştiriciliğinde antibiyotik kullanımını azaltmadaki yüksek potansiyellerini doğrulayarak, patojenlere karşı etkili olmuştur.

Çiftçilik endüstrisinin iklim nötrlüğüne ve daha düşük çevresel ayak izine geçişin AB Yeşil Anlaşması hedefine ulaşmak için gerçekleştirilen en son bilimsel gelişmelerden biri, böcek çiftçiliğinin performansı üzerine yapılan araştırmadır (yani Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi). Bu araştırma, genel üretimin farklı girdi ve çıktılarını incelemekte ve olası çevresel zorlukların üstesinden nasıl gelineceğine dair içgörüler sağlamayı içermektedir. Bu tür tarım uygulamalarını daha da optimize etmek, AB Yeşil Anlaşması ile uyumlu olarak, 2050 yılına kadar tarımda iklim tarafsızlığına ulaşmak için çok önemlidir.

Peki böceklerin insan ve hayvan beslenmesinde kullanılmasının küresel bazda kabul edilebilirliği nedir? Böcekler hangi bölgelerde daha yaygın olarak gıda veya ham madde olarak kabul ediliyor ve hangi bölgelerde daha olumsuz bir yaklaşım var?
Avrupalı tüketicilerin gıdayla ilgili tavrı kademeli olarak değişiyor – yüksek protein hedefli beslenme gıdalarına olan talep de artıyor. Sürdürülebilir tamamlayıcı protein kaynaklarına olan ihtiyaç arttıkça, tüketiciler daha düşük çevresel ayak izine veya böcekler gibi sağlık yararlarına sahip gıdalara ilgi göstermeye başlıyor.

Tüketicilerin algısı, böcek bazlı ve böcekten türetilmiş ürünlerin bölgesel / ulusal mevcudiyetine ve erişilebilirliğine ve Avrupa’daki farklı beslenme alışkanlıklarına bağlı olarak da değişebilir; (örneğin, fleksiyerler, organik gıda tüketicileri veya paleo diyetini uygulayanlar genellikle sürdürülebilir gıda kaynaklarına ve/veya yediklerinin sağlık etkilerine daha fazla önem veriyorlar). Hayvan beslenmesi konusunda, böceklerin yem olarak faydaları konusunda daha yüksek bir tüketici bilincini görüyoruz. Bu tür tüketiciler, böceklerin kümes hayvanları, domuzlar veya etobur balıklar gibi çiftlik hayvanlarının doğal beslenmesinin bir parçası olmasına da değer veriyor.

IPIFF, tüketicilere yönelik hedeflenen iletişimin – özellikle yenilebilir böceklerin ve toz ve yağ gibi türetilmiş ürünlerin (tat, beslenme ve çevresel) birçok avantajı olduğuna inanıyor.

Referanslar:
1. According to a recent study ‘Quantification of food waste per product group along the food supply chain in the European Union: a mass flow analysis’ (Caldeira et al., 2019).
2. Which could lead to nutrient deficiency and lower product quality?
3. The regulatory framework of a country influences the consumers’ perception towards these products. In terms of edible insects, please refer to the IPIFF FAQs on Novel Food to have a full picture on the countries in which they are allowed.
4. For more information, please consult the IPIFF Market factsheet on edible insects.