Kanatlı ürünlerinin pigmentasyonu:
Karotenoid kaynakları

Yumurta üretiminin başarılı ve maliyetin etkin olması için pigmentasyon sürecinde rol oynayan tüm faktörlerin dikkatle göz önünde bulundurulması gereklidir. Göz önünde bulundurulması gereken en önemli faktörlerden biri karotenoidlerin kaynağı ve bu kaynağın hedef hayvan dokularında birikim oranı ve transfer hızı ile sindirilebilirlik, renk, stabilite üzerindeki etkisidir. Kanatlıların karotenoidleri de novo olarak sentezleyememesi nedeniyle, istenen yumurta rengini elde etmek ve homojenliği korumak için yem aracılığıyla doğru karotenoid tipi ve kombinasyonunun verilmesi gereklidir.

Fernando Cisneros
Küresel Direktör – Karotenoidler
DSM Animal Nutrition & Health
Murtala Umar Faruk
Baş Bilim İnsanı – EMEA
DSM Animal Nutrition & Health

Sağlıklı bir tavuktan her zaman altın rengi bir yumurta sarısı elde edilir. Bu gerçek aynı şekilde tüketiciler, yetiştiriciler ve yem üreticileri tarafından bilinmekte ve bu nedenle – pek çok ülkede – koyu sarı-turuncu renk tonunun yüksek kaliteli yumurtayla bağlantılı olduğu kabul edilmektedir. Yumurta sarısının ve tavuk derisinin renginden sorumlu olan bileşikler karotenoidlerdir ve doğada bu bileşiklerin 700’den fazla farklı çeşidi vardır.1 Ancak ticari kanatlı üretiminde bunların yalnızca beş tanesi kullanılmaktadır (Tablo 1). Karotenoidler yağda çözünen bileşiklerdir ve dalga boylarına ya da tonlarına bağlı olarak kırmızı ve sarı olarak sınıflandırılmaktadır. Tüketiciler tarafından tercih edilen uygun turuncu tonunu elde etmek için sarı ve kırmızı karotenoidlerin bir kombinasyonu gereklidir.

Yumurta üretiminin başarılı ve maliyetin etkin olması için pigmentasyon sürecinde rol oynayan tüm faktörlerin dikkatle göz önünde bulundurulması gereklidir. Bunlar yağ kalitesi, karotenoid katkısının düzeyi, bağırsak sağlığı, yaş, yem alımı, vitamin düzeyleri ve uygun biyogüvenlik önlemlerini içermektedir. Karotenoidlerin ekstraksiyonu ve yönetimi için pek çok kaynak olduğu göz önünde bulundurulduğunda, kolay olmayan bir işi gerçekleştirmek, yani tüketicinin masasına parlak renkli bir yumurta sarısı getirebilmek için bu farklı faktörlerin tümü dikkatle yönetilmelidir.

Göz önünde bulundurulması gereken en önemli faktörlerden biri karotenoidlerin kaynağı ve bu kaynağın hedef hayvan dokularında birikim oranı ve transfer hızı ile sindirilebilirlik, renk, stabilite üzerindeki etkisidir. Kanatlıların karotenoidleri de novo olarak sentezleyememesi nedeniyle, istenen yumurta rengini elde etmek ve homojenliği korumak için yem aracılığıyla doğru karotenoid tipi ve kombinasyonunun verilmesi gereklidir. Tüm karotenoidler hedef organlarda aynı oranda birikmemektedir. Örneğin kırmızı karotenoidler için standart, yemdeki her 1 ppm karotenoid için yumurta sarısındaki birikim oranı 2,25 ppm olan kantaksantindir.2 Kantaksantinin yumurta kütlesi2 ve yumurta sarısı kalitesi3 üzerinde de ek olumlu etkileri vardır. Bunun aksine, bir başka kırmızı karotenoid olan sitranaksantinin yumurta sırasında birikim oranı, kantaksantinin birikim değerinden %54 oranında daha düşüktür.4 Sitranaksantinin kantaksantine kıyasla daha koyu kırmızı olması nedeniyle, bu durumun renk tonundaki farklılıklara bağlı olması mümkündür. DSM önerisi, 1,5 g sitranaksantinin 1 g kantaksantine eş değer olduğu yönündedir. Bunun yanı sıra sitranaksantin, tavukların deri pigmentasyonu için kullanılmamaktadır.

Kapsantin ve kapsorubin, farklı miktarlar ve oranlarda kırmızı biberde bulunan iki farklı karotenoiddir ve bunlar, kimyasal yöntemlerle ekstrakte edilerek, yumurta sarısı pigmentasyonuna yönelik ticari bir karotenoid ürünü oluşturmak için birbiriyle kombine edilebilmektedir. Bunların rengi kantaksantine kıyasla daha koyu kırmızıdır. Ancak düşük birikim oranı ve yüksek değişkenliği, bu ürünün yalnızca kantaksantinin %16-40’ı oranında etkili olmasına yol açmaktadır.5 Yumurta sarısı pigmentasyonuna ilişkin mevcut DSM önerisi, 1 g kantaksantinin 2,5 g kapsantin/kapsorubine eş değer olduğu şeklindedir. Kanatlı pigmentasyonu için kantaksantin, pazarda talep edilen turuncu rengi elde etmek amacıyla 10 ppm’den düşük oranlarda sarı karotenoidlerle kombinasyon halinde kullanılmaktadır. Pratik nedenlere bağlı olarak, istenmeyen bir renk (lekeler) oluşturmaları nedeniyle tavuk derisi pigmentasyonu için kırmızı biber ekstreleri kullanılmamaktadır.

Yumurta sarısında kullanılan sarı karotenoidler açısından bakıldığında apo-ester, en etkili ve yaygın olarak kullanılan karotenoiddir. Yumurta sarısında apo-ester birikiminin, kanatlı türüne bağlı olarak %50-55 düzeyinde olduğu hesaplanmıştır.6 Bu oran, marigold çiçeği (Kadife Çiçeği) ekstresindeki lutein/zeaksantine kıyasla son derece olumludur ve 1 g apo-estere yaklaşık eş değer olan lutein/zeaksantin miktarı 3 g’dır.6 Kanatlıların deri pigmentasyonu açısından bakıldığında, lutein/zeaksantinin 1 g apo-estere eş değerliği, koşullara bağlı olarak 1,5 ile 2 g arasında değişmektedir.

Çok önemli olan bir diğer faktör, premiks/yem prosesleri ve saklama sırasındaki ürün stabilitesidir. Bu nedenle, bir pigmentasyon programına başlamadan önce hedef ürüne (yumurta sarısı, tavuğun derisi veya ayağı) ve pazarda mevcut olmasına, birikim oranına ve fiyatlara bağlı olarak kullanılacak karotenoidlere karar verilmesi önemlidir.

Referanslar:
1. Britton G., et al. Carotenoids: Handbook. Birkhäuser. Basel, Switzerland, 2004.
2. Umar Faruk, M. et al. 2017. A meta-analysis on the effect of canthaxanthin on egg production in brown egg layers. P. Sci. http://dx.doi.org/10.3382/ps/pex236
3. Damaziak, K., et al., 2018. Effect of dietary canthaxanthin and iodine on the production performance and egg quality of laying hens P. Sci. http://dx.doi.org/10.3382/ps/pey264
4. Huyghebaert, G., et al., 2001. The utilization of canthaxanthin and citranaxanthin in combination with different kinds of yellow oxy-carotenoids. Pr. Poult. Sci. 42(SUPPL.1): S34-S35.
5. Huyghebaert, G. (2008) The utilization of red oxy-carotenoids from paprika extracts for egg yolk pigmentation. 23rd WPC, in Brisbane, Australia.
6. Sirri, F., et al., 2007. Comparative pigmentation efficiency of High dietary levels of Apo-ester and marigold extract on quality traits of whole liquid egg of two strains of laying hens. J. Appl. Poult. Res. 16:429–437.

Fernando Cisneros Hakkında
Fernando Cisneros, DSM Animal Nutrition & Health’de Özel Karotenoidler Küresel Direktörüdür. Hayvan besleme konusunda doktora (Illinois Üniversitesi) ve yüksek lisans derecesine (UNAM, Meksika) ve Veterinerlik alanında lisans derecesine (U. Metropolitana, Meksika) sahiptir. Bir araştırmacı (INIFAP) olan Cisneros, mevcut küresel rolünden önce Meksika ve Kanada’da teknik müdür olarak Roche Vitamins’de; hesap ve satış müdürü olarak DSM Kanada’da görev aldı. Cisneros, yumurta kalitesi, parlak gıda ve hayvancılığın sürdürülebilirliği konularına ilgi duyuyor.

Murtala Ömer Faruk Hakkında
Murtala Umar Faruk bir hayvan beslenme uzmanıdır. Fransa Tours’daki François Rabelais Üniversitesi’nden doktora derecesine sahiptir. Kendini işine adamış bir kanatlı beslenme uzmanı olan Umar Faruk, yumurta tavuğu beslenmesi ve yumurta kalitesi konusunda uzmandır. Yeni enzimler, karotenoidler ve dijital YolkfanTM gibi araçlar geliştirmek için farklı inovasyon projelerinde yer almış küresel ölçekte lider bir bilim insanıdır.