Ortadoğu genelinde kanatlı yetiştiriciliği; sıcaklık stresinden yem kalitesi sorunlarına, hastalık salgınlarından beslenme ve yönetim uzmanlığına erişim sorunlarına kadar birçok zorlukla karşı karşıya. Ancak bu bölgenin büyüme ve yenilikçilik potansiyeli oldukça yüksek. Bu potansiyel, hayvan besleme konusundaki farkındalığın artması ve yerel, taze katkı maddelerine erişimin kolaylaşmasıyla destekleniyor.
Kıdemli Broyler Teknik
Destek Uzmanı
UTRIX
Yumurtacı Teknik ve Besleme
Birimi Başkanı
UTRIX
Kanatlı eti ve yumurta, dünya genelinde en hızlı büyüyen, popüler hayvansal protein kaynakları arasında yer alıyor ve Ortadoğu da bu eğilimin dışında değil. Bölgedeki artan talep, üretimin de artmasına neden oluyor. Örneğin Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE), ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerine göre, 2025 yılında tavuk eti üretiminin %17 oranında artması bekleniyor. Bu artışa yem sübvansiyonları ve teknoloji yatırımları gibi devlet destekleri yön veriyor. Aynı zamanda nüfus artışı, tüketici harcamalarının yükselmesi ve gelişen turizm sektörü sayesinde tavuk eti tüketiminin %6 oranında artacağı öngörülüyor. Lübnan, Irak, Yemen ve Umman gibi birçok Ortadoğu ülkesinde ivme kazanan kanatlı sektörü; istihdam, gıda güvenliği ve yerel kalkınma açısından kritik bir rol üstleniyor.
ZORLUKLARLA DOLU BİR BÖLGE
Ancak broyler etinde üretimi artırmak ya da tavuk başına düşen yumurta sayısını yükseltmek yalnızca daha fazla hayvan yetiştirmekle mümkün olmuyor. Ortadoğu’da kanatlı yetiştiriciliği, kendine özgü ve karmaşık bir dizi zorlukla karşı karşıya. Öncelikle, bölgenin bir kısmı uzun yıllardır çatışmalar ve krizlerle sarsılmış durumda. Bu da çiftçilere yönelik destek ve odaklanmanın azalmasına, ticaret ve piyasa dengesizliklerine yol açabiliyor. Ayrıca, tüm yem ham maddelerinin ithal edilmesi zorunluluğu, üretim maliyetlerini artırıyor ve üreticileri tedarikçilere bağımlı hale getiriyor.
Fiyatın yanında kalite de önemli bir konu. COVID-19 pandemisi ve Kızıldeniz krizinin yarattığı tedarik zinciri aksamaları, hayvan yemlerinde mikotoksin kontaminasyonu riskini artırdı. Uzayan nakliye süreleri ve limanlardaki bekleme süreleri, depolama koşullarını kötüleştirerek mikotoksin oluşumu ve besin değerinde bozulmalarla sonuçlanabiliyor.
Yumurtacı tavukların ve broylerlerın barındığı kümes sistemleri de hayvanların sağlığını ve performansını etkiliyor. Örneğin Lübnan’da yumurtacı tavuk sektörü, açık sistemde yetiştiricilik yapan küçük ve orta ölçekli çiftliklerden oluşuyor. Bu açık sistemlerde ortam sıcaklığının yüksek olması, yem tüketiminin azalmasına neden oluyor; amonyak birikimi ise hastalık riskini artırıyor. Lübnan gibi ülkelerde broyler yetiştiriciliği çoğunlukla entegre, kapalı ve otomatik sistemlerle yürütülse de, özellikle soğuk havalarda havalandırma yönetimi sorunları yine amonyak birikimine ve bağlı sorunlara yol açabiliyor.
YEM KALİTESİNİN DÜZENLENMESİ
Tüm bu zorluklara ek olarak, sıcaklık stresi gibi sorunların etkisi de gün geçtikçe daha belirginleşiyor. Böylesi bir ortamda, kanatlı yetiştiricilerinin yumurta kalitesini, kanatlı performansını, et verimini ve kalitesini, genel hayvan sağlığını ve çiftlik verimliliğini artırmak için özel ve etkili desteğe olan ihtiyaçları giderek belirginleşiyor. Buna rağmen, bölgedeki kanatlı üreticileri dirençli, öğrenmeye açık ve işlerini büyütme konusunda istekli. Bu zihniyet, UTRIX gibi yenilikçi ve vizyoner firmalarla birlikte bölge genelinde kanatlı besleme ve yönetimini dönüştürüyor. Şirkete göre, bu farkındalık, beceri ve bilgi birikimi ile taze ve özel hayvan rasyonlarının uygulanmasıyla mümkün olabilir.
Zorlu bölgelerde broyler ve yumurtacı tavukların genetik potansiyelini tam olarak ortaya çıkarabilmek, öncelikle yem kalitesi ve mikotoksin kontrolü gibi temel zorlukların yönetilmesiyle mümkün olacaktır. UTRIX Mikotoksin Laboratuvarı’nın (2022–2024) analizlerine göre, test edilen yem örneklerinin %37’sinde Deoksinivalenol (DON), %34’ünde Fumonisinler, %22’sinde ise Aflatoksinler ve Zearalenon yasal sınırların üzerinde tespit edildi. Bu durum, çoğunlukla yem ham maddelerinin limanlarda ya da depolarda uzun süre bekletilmesinden kaynaklanmaktadır. Mikotoksin seviyeleri genellikle endişe verici düzeyde yüksek olsa da, birçok ülkede bu maddelere yönelik yasal sınırlar ve düzenli test yapacak kamu laboratuvarları yetersizdir. Bu nedenle büyük entegre üreticiler, çoğu zaman süreci kendileri kontrol ediyor; örneğin mısır üretiminin yapıldığı Romanya gibi ülkelerde tarlaları bizzat ziyaret edip, hasadı ve sevkiyatı kendileri organize ediyorlar.
YEM KATKI MADDESİ FARKINDALIĞINDA ARTIŞ
Özel yem katkı maddelerinin kullanımı ve bu ürünlerin hayvan sağlığı açısından güçlü bir araç olduğu konusundaki farkındalık Ortadoğu’da hızla artıyor. Üretim ve hastalık kontrolü çoğu zaman hâlâ antibiyotik büyüme destekleyiciler (AGP) ile sağlanıyor ve bazı ülkelerde bu katkılar hâlâ yasal. Örneğin Lübnan’da, yaşanan krizler ve aksaklıklar nedeniyle AGP’lerin tamamen yasaklanması kararı ertelendi. Ancak antibiyotik kullanımı konusunda tüketici farkındalığı artıyor ve birçok büyük entegre üretici, antibiyotiksiz üretim modellerine yönelmeye başladı. Bu eğilimin, bölgesel ihracat hedeflerinin artmasıyla birlikte hız kazanması bekleniyor. Özel yem katkı maddelerinin teşvik edilmesiyle üreticiler, hayvanların hastalıklara karşı direncini artırıyor, AGP’lere olan bağımlılıklarını azaltıyor ve hastalıklarla mücadelede daha donanımlı hale geliyorlar.
Kuş gribi tüm Ortadoğu ülkelerinde yaygın olmasa da Gumboro varyantının suşları ve Newcastle hastalığı gibi viral hastalıklar sıkça görülüyor. Bu hastalıklar, sıcaklık stresi ve mikotoksin gibi başka problemlerle birleştiğinde, bu durumlar ölüm oranlarının ve maliyetlerin daha da artmasına neden oluyor. Ne yazık ki aşılar ya da etkili sağlık yönetimi protokolleri çoğu zaman yetersiz kalıyor. UTRIX, çiftçilere etkili biyogüvenlik planları ve çözümleriyle destek veriyor. Ayrıca taze premiks ve yem katkı maddeleri (özellikle mikotoksin bağlayıcılar) temin ediyor, rasyon analizi ve besleme danışmanlığı hizmetleri sağlıyor. Sindirilebilir amino asit dengesi kurmak, maliyet etkin enzim ve emülsifiyer teknolojilerini formülasyona dahil etmek gibi hassas rasyon stratejileri de üreticilere sunulan hizmetler arasında. Ayrıca, içme suyuna katılabilen sıvı katkı maddeleri bölgedeki küçük ve orta ölçekli çiftlikler arasında oldukça yaygın; çünkü bu çiftçilerin çoğu kendi premikslerini formüle edecek besleme bilgisine sahip değil.
DAYANIKLILIK VE BÜYÜME KAPASİTESİ
Tüm bu zorluklara rağmen, Ortadoğu’daki kanatlı üreticileri dirençli ve uyum kabiliyeti yüksek yapılarıyla öne çıkıyor ve karşılaştıkları güçlükleri aşarak bölgenin tam potansiyelini ortaya koyabilecek kapasiteye sahipler. Üstelik büyüme için hâlâ geniş bir alan bulunuyor. Son yıllarda üretimin önemli ölçüde arttığı ülkelerde bile, talep arzın önünde seyrediyor. Örneğin Lübnan’da broyler etinde üretimin kendi kendine yeterlilik oranı yalnızca %65 seviyesinde. Bu nedenle karkas tavuk ithalatı rekabetçi fiyatlarla gerçekleştiriliyor ve bu durum yerli üreticilerin pazara erişimini zorlaştırıyor. Bu sorunun çözümü; açık ve etkili düzenlemeler, aşılar ve sağlık stratejileri, yem ve ürün analiz desteği ile besleme uzmanlığına ve katkı maddelerine güvenilir erişim ile mümkün olabilir.
Öte yandan, sıcaklık stresinin etkin şekilde yönetilmesi, hayvan sağlığı, refahı, verimlilik ve çiftlik kârlılığı açısından kritik bir rol oynuyor. Bölgenin bazı kesimlerinde sıcaklıklar erken artmaya başlıyor. Örneğin Lübnan bu yıl yazı her zamankinden birkaç ay daha erken yaşamaya başladı. UTRIX, bu yıl faaliyet gösterdiği bölgelerde özel besleme, sağlık ve performans çözümlerini devreye alacak ve içme suyuna uygulanabilen sıvı katkı ürün portföyünü genişletecek. Bu özel ürünlerle birlikte Ortadoğu’daki kanatlı üreticileri, daha fazla sayıda besleme aracına erişerek üretimlerini güçlendirebilecek, çiftlik kârlılıklarını artırabilecek ve sektörün genel ihracat kapasitesini geliştirebilecekler.
Rony Makdessi Hakkında
UTRIX’te Kıdemli Broyler Teknik Destek Uzmanı olan Rony Makdessi, broyler performansını ve genel çiftlik verimliliğini artırmaya yönelik stratejik destek sağlamaktır. Hayvan sağlığı, refahı ve sürdürülebilir kanatlı üretimi konularında veri odaklı çözümlere büyük önem vermektedir. Modern ve yüksek verimli broyler üretim sistemlerine sahadan gelen pratik deneyimiyle katkı sunmaktadır.Danielle Ayyash Hakkında
UTRIX’te Yumurtacı Teknik ve Besleme Birimi Başkanı olarak görev yapan Danielle Ayyash, hayvan besleme, yem katkı maddeleri ve çiftlik yönetimi konularında güçlü bir uzmanlığa sahiptir. Bilimsel temelli çözümler sunarak yumurta verimini, sürdürülebilirliği ve yem sektöründe yenilikçiliği desteklemeye odaklanmaktadır.
