Küresel tahıl arzı ve talebi, 2025/26 sezonunda buğday, mısır, arpa, çavdar ve yulaf gibi temel tahıl ürünlerinde rekor üretim ve tüketim beklentileriyle yeni bir döneme hazırlanıyor. Özellikle yem ve gıda sektörleriyle ilişkili talep artışı dikkat çekerken, ticaret hacmi de büyüme sinyali veriyor. Ancak bazı kırılganlıklar, süreci yakından izlemeyi gerektiriyor.
Derya Yıldız
Küresel tahıl pazarı, 2024/25 sezonunda üretim, tüketim ve ticaretin bir önceki sezona yakın seyrettiği nispeten istikrarlı bir dönemden geçti. Ancak, dünya 2025/26 sezonuna bakarken, ilk tahminler buğday, mısır, arpa, çavdar ve yulaf gibi önemli tahıllarda üretim ve talep modellerinde önemli değişiklikler olacağını gösteriyor. Başta Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC) olmak üzere, Amerikan Tarım Bakanlığı Dış Tarım Servisi (USDA) ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) gibi kuruluşlar güncel raporlarında yeni sezona dair projeksiyonlarını paylaşmaya başladı. Tahminler, yeni sezonun umut verici olduğuna işaret ediyor.
TAHIL ÜRETİMİ: 2024/25 SEZONU ve 2025/26 GÖRÜNÜMÜ
IGC 26 Haziran tarihli son raporunda, 2024/25 sezonunda buğday, mısır, arpa, çavdar ve yulaf dahil olmak üzere küresel tahıl üretiminin yaklaşık 2.313 milyon ton olduğu tahmin ediliyor. Bu rakam, önemli üretim bölgelerindeki elverişli hava koşullarının da etkisiyle 2023/24 sezona göre yaklaşık 2 milyon tonluk hafif bir artışa işaret ediyor. İleriye bakıldığında ise 2025/26 sezonunun küresel tahıl üretimi için rekor bir yıl olacağı öngörülüyor. IGC, 2025/26 sezonunda, toplam tahıl üretiminin bir önceki sezona göre %3 artışla 2.377 milyon tona yükseleceği öngörüsünde bulunuyor.
Toplam tahıl üretimde en büyük pay mısır, buğday ve arpaya ait. IGC’nin güncel raporuna göre, 2024/25 sezonunda 1.225 milyon tonluk üretim miktarı ile mısır, küresel tahıl üretime en büyük katkıyı sağlayan ürün olmaya devam ediyor. Ancak 2024/25 sezonunda mısır üretiminin bir önceki sezona kıyasla yaklaşık 8 milyon ton gerilediği tahmin ediliyor. Bununla birlikte gelecek beklentileri oldukça iyimser. 2025/26 sezonuna ilişkin IGC öngörüleri, mısır üretiminin, ABD, Brezilya ve Ukrayna’da ekilen alanların genişlemesi ve elverişli hava koşulları sayesinde 1.276 milyon ton ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşacağına işaret ediyor. USDA’nın tahmin ve öngörüleri ise bir miktar daha düşük. USDA verilerine göre, 2024/25 sezonunda 1.223 milyon ton olarak gerçekleşen mısır üretimi, 2025/26 sezonunda 1.266 milyon ton seviyelerine ulaşacak.
Üretim miktarı açısından buğday, küresel tahıl pazarının ikinci sırasındaki yerini koruyor. IGC, 2024/25 sezonunda küresel buğday üretiminin bir önceki sezona göre nispeten istikrarlı bir şekilde artış gösterdiğini ve 799 milyon ton civarında olduğunu tahmin ediyor. Buğday üretiminin, Rusya, AB ve Hindistan’daki daha yüksek hasat miktarları sayesinde 2025/26 sezonunda 808 milyon ton ile yeni bir rekor seviyeye ulaşması bekleniyor. Bu yeni sezonda Çin’in 142 milyon ton, AB’nin 137 milyon ton, Hindistan’ın 118 milyon ton, Rusya’nın 83 milyon ve ABD’nin 52 milyon ton civarında buğday üretmesi bekleniyor. Buğday üretimine ilişkin verilerde USDA ile IGC raporları tamamen birbiriyle örtüşüyor.
Küresel arpa üretimindeki gerileme ise son iki sezondur devam ediyor. IGC’ye göre 2023/24 sezonunda 145 milyon ton civarında gerçekleşen arpa üretimi, 2024/25 sezonunda kısmi bir gerileme ile 144 milyon ton seviyelerinde kaldı. Ancak 2025/26 sezonunda, arpa üretiminin ılımlı bir artış göstermesi ve 148 milyon ton seviyelerinde seyretmesi bekleniyor. 2024/25 sezonu için 143 milyon tonluk arpa üretimi tahin eden USDA ise, 2025/26 sezonu için 146 milyon civarında üretim öngörüyor.
Çavdar ve yulaf üretimi belirli bir çizgide yol almaya devam ediyor. USDA’nın Haziran 2025 raporuna göre, 2024/25 sezonunda yaklaşık 10,6 milyon ton olarak gerçekleşen küresel çavdar üretimi, 2025/26 sezonunda 11 milyon tona ulaşacak. Yulaf üretimi ise aynı dönemde 22,6 milyon tondan 22,2 milyon tona gerilecek.
TAHIL TÜKETİMİ: 2024/25 SEZONU ve 2025/26 GÖRÜNÜMÜ
Küresel tahıl tüketimi, gıda, yem ve endüstriyel kullanımdaki istikrarlı talebi yansıtacak şekilde artmaya devam ediyor. 2024/25 sezonunda küresel tahıl tüketiminin 2.336 milyon ton olarak gerçekleştiğini tahmin eden IGC, 2025/26 sezonu için 2.373 milyon tonluk rekor bir tüketim artışına işaret ediyor. 2025/26 sezonundaki tahıl tüketiminin 1.063 milyon ton gibi önemli bir kısmının yem amaçlı kullanılacağı tahmin ediliyor. Aynı dönemde gıda amaçlı kullanımın 783 milyon ton, endüstriyel amaçlı kullanımın da 406 milyon ton civarında olacağı öngörülüyor.
2024/25 ile 2025/26 sezonlarında, ürün bazında buğday tüketiminin 802 milyon tondan 814 milyon tona ulaşması; mısır tüketiminin 1.244 milyon tondan 1.269 milyon tona ulaşması; arpa tüketiminin ise hemen hemen aynı seviyelerde kalması bekleniyor. Buğdayın 570 milyon ton gibi büyük bir çoğunluğunun gıda amaçlı kullanılacağını raporlayan IGC, yem amaçlı buğday kullanımının 151 milyon tonla sınırlı kalacağını tahmin ediyor. Mısır tüketiminde ise tam tersi bir durum söz konusu. 2025/26 sezonunda mısır tüketiminin 750 milyon ton gibi çok önemli bir miktarının yem amaçlı kullanılacağı, 341 milyon tonunun ise endüstriyel amaçlarla kullanılacağı düşünülüyor. Arpa tüketiminde ise yem sektörü yine ilk sırada yer alıyor. IGC verilerine göre 2025/26 sezonunda arpa tüketiminin 101 milyon tonluk kısmı yem, 28 milyon tonluk kısmı endüstriyel (bira endüstrisi gibi) amaçlarla kullanılacak.
Ülkesel bazda Çin, dünyadaki en büyük tahıl tüketicisi olmaya devam ediyor. Çin’in 2025/26 sezonunda 150 milyon ton buğday ve 321 milyon ton mısır tüketimi gerçekleştireceği tahmin ediliyor. 32 milyon tonluk buğday ve 325 milyon tonluk mısır tüketimiyle ABD, üretimde olduğu gibi tüketimde de söz sahibi olmaya devam edecek. AB’nin 111 milyon ton buğday ve 78 milyon ton mısır tüketimi gerçekleştireceği tahmin edilirken, onu 113 milyon tonluk buğday ve 44 milyon tonluk mısır tüketimiyle Hindistan’ın ve 39 milyon tonluk buğday ve 11 milyon tonluk mısır tüketimiyle Rusya’nın takip edeceği öngörülüyor.
TAHIL TİCARETİ: 2024/25 SEZONU ve 2025/26 GÖRÜNÜMÜ
Arz ve talepteki artışa paralel olarak uluslararası ticarete konu olan tahıl miktarı da artmaya devam ediyor. IGC’nin son raporuna göre geride bıraktığımız sezonda küresel tahıl ticaretinde yaklaşık 35 milyon tonluk dikkat çekici bir gerileme yaşandı. Ancak 2025/26 projeksiyonu tahıl ticaretinin artmaya devam edeceğine işaret ediyor. Son rapora göre, 2024/25 sezonunda 423 milyon ton olan tahıl ticaretinin hacmi, yeni sezonda 430 milyon tona ulaşacak.
Uluslararası ticarete konu olan tahıllar arasında buğday ilk sırada yer alıyor. IGC’ye göre, 2024/25 sezonunda 197 milyon ton olan küresel buğday ticareti, 2025/26 sezonunda 205 milyon ton seviyesine ulaşacak. Rusya, AB ve Avustralya’nın dünyanın en büyük buğday ihracatçıları arasında yer alacağı tahmin ediliyor. Mısırda ise küresel ticaretin 2024/25 sezonunda olduğu gibi 2025/26 sezonunda da 186 milyon ton seviyesinde seyretmesi bekleniyor. Dünyadaki en büyük mısır üreticileri olan ABD, Brezilya ve Arjantin, geçmişte olduğu gibi yeni sezonda da ihracatçı olarak küresel mısır ticaretine yön vermeye devam edecekler. Arpa ticaretinin ise Avustralya ve AB’nin öncülüğünde 30 milyon ton civarında seyretmesi bekleniyor. Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki istikrarlı yem talebinin arpa ticaretini destekleyeceği tahmin ediliyor. İthalat kanadında ise Çin, Mısır ve Meksika gibi ülkelerin yüksek talebi, küresel tahıl akışını desteklemeye devam ediyor. Ancak jeopolitik gerilimler, nakliye kesintileri ve girdi fiyatlarındaki dalgalanmalar gibi devam eden risklerin ticaret modellerini etkileyebileceği düşünülüyor.
ARZ VE TALEP BEKLENTİLERİNİN ETKİSİ
Yukarıda kısmen paylaştığımız gibi küresel tahıl pazarı, 2025/26 sezonunda hem üretimde hem de tüketimde ılımlı bir büyüme kaydetmeye hazırlanıyor. Rekor düzeydeki buğday ve mısır hasadının, özellikle yem ve gıda sektörlerinden gelen yüksek talebi karşılaması bekleniyor. Genel ticaret hacminin hafifçe artması öngörülse de küresel tahıl pazarı, olası tedarik zinciri kesintileri ve iklimsel belirsizliklere karşı hassas olmaya devam ediyor.
Yem kullanımı, özellikle mısır ve arpa için talebi yönlendirmede merkezi bir rol oynamaya devam etmektedir. Yeni sezon yaklaşırken, tahıl değer zincirindeki paydaşlar için mahsul gelişimi, politika değişiklikleri ve ticaret dinamiklerini yakından takip etmek çok önemli olacaktır.
