Yem üretiminde kalite kontrol ve NIR teknolojilerinin kullanımı

Tüm yem değirmencilerinin ya kendi laboratuvarı vardır ya da numuneleri harici bir laboratuvara gönderir. Bir NIR cihazı, yıllık üretimi en az 50.000 ton olan tüm yem değirmencileri için çok iyi bir yatırımdır ve daha küçük tesisler için de iyi bir yatırım olabilir. Bir NIR cihazı ile, üretilen her bir bitmiş yem partisinin yanı sıra gelen her bir ham madde partisini analiz etmek mümkündür. Bu işlem, ıslak kimya analizi ile mümkün olmaz.

Murat Bekar
Satış ve Servis Lideri, MET (Orta Doğu ve Türkiye)
PerkinElmer, Inc

Yem değirmenleri; tahıl, tahıl yan ürünleri, yağlı tohum küspesi, amino asitler, vitaminler ve bazı katkı maddeleri gibi ham maddeleri karıştırır. Karışıma her elementi doğru oranlarda eklemek, yüksek kaliteli ve kârlı bir ürün elde etmenin anahtarıdır. Ekleme işlemi, bileşimlerini bulmak için ana ham maddeleri analiz ederek yapılır. Bu da en verimli karışımın hesaplanmasını, yani endüstride bilinen adıyla “En Düşük Maliyetli Formülasyonun” hesaplanmasını mümkün kılar.

YEM HAM MADDELERİNDE KALİTE KONTROL KRİTERLERİ
Yem, farklı yöntemlerle kendi içinde türlere ayrılabilir. Örneğin, hedef hayvan kategorilerine göre veya yemin tam bir yem mi yoksa ek yem mi olduğuna göre türlere ayrılabilir. Farklı hayvanlar farklı beslenir çünkü sindirim sistemleri farklı çalışır. Sonuç olarak, genellikle tek mideli hayvan yemi, ruminant hayvan yemi ve su ürünleri yemi türlerini kullanmaktayız.
• Tek mideli hayvanların bir midesi varken ruminant hayvanların birkaç midesi vardır. Bu kategori, örneğin, kuşları ve domuzları içerir.
• Ruminantlar arasında inekler, keçiler ve koyunlar bulunur.
• Su ürünleri yemleri, suda yaşayan balık ve diğer hayvanlara yönelik tüm yemlerin ortak paydasıdır.

Müşterilerin ihtiyaçlarına göre belirli bir yem türünü üretmek üzere uygun ham maddeleri seçmek için, bitmiş ürünün yanı sıra bileşenlerin kalitesini de kontrol etmek önemlidir. Burada ana parametreler; nem, protein, yağ, lif, nişasta, enerji, kül ve amino asitlerdir.

YEM DEĞİRMENLERİNDE ETKİN KALİTE KONTROL PLANI
Bir yem fabrikasında kalite kontrol planının etkili olabilmesi için aşağıdaki parametrelerin analizlerini içermesi gerekir:

Nem
Nem iki nedenden dolayı önemlidir: Birincisi, nem %10’un üzerindeyse, gıda zehirlenmesi yoluyla hayvanları öldürebilecek kesin bir mikrobiyal enfeksiyon riski vardır. İkinci olarak; eğer bir ürün doğru nem seviyelerine ulaşmazsa (yani: çok kuruysa), istenen miktarı elde etmek için daha fazla ürün gerektiğinden, kârlılık oranı riske girer.

Protein
Hayvanlar büyümek için proteine ihtiyaç duyarlar ve süt inekleri söz konusu olduğunda, bu elementin süt üretmeleri için hayvanların yemlerinde doğru miktarda bulunması son derece önemlidir. Yeterince protein almazlarsa daha yavaş büyürler ve daha az süt üretirler. Bununla birlikte, çok fazla protein de hayvanlar için zararlı olabilir. Bu nedenle yem değirmencilerinin, yemin her hayvan türü için doğru protein içeriğine sahip olduğundan emin olmaları gerekir; bu da daha fazla maliyet verimliliği sağlar.

Yağ
Tüm hayvanların yağa ihtiyacı vardır, ama ne çok fazla ne de çok az. Proteinde olduğu gibi, yağ içeriğini optimize etmek de uygun maliyetlidir.

Lif
Doğru lif içeriği beslenme açısından önemlidir. Lif, referans yöntemin doğruluğu konusundaki karmaşıklıklar nedeniyle belirlenmesi zor bir parametredir.

Nişasta
Bu madde, yemin ana enerji bileşenidir. Daha yüksek nişasta içeriği, genellikle hayvanlar için faydalı olan daha yüksek bir enerji içeriği sağlar.

Enerji
Enerji, doğal olarak hayvanların sağlıklı büyümeleri ve süt veya yumurta üretmeleri için belirli bir miktarda enerjiye ihtiyaç duymaları nedeniyle dikkate alınması gereken hayati bir unsurdur. Yemin kalori değeridir. Tipik olarak bu değer; yemdeki protein, yağ, nişasta ve diğer elementlerden alınan kalorifik değerlerin eklenmesiyle hesaplanır.

Kül
Kül, ürün yakıldıktan sonra geriye kalan şeydir. Pratikte bu terim, yemin mineral içeriğini ifade eder. Bazı mineraller gereklidir; ancak kül içeriği çok yüksekse, bu genellikle yemin daha az enerji içerdiği anlamına gelir.

Amino asitler
Protein, amino asitlerden oluşur. Bu nedenle hayvanların büyümek ve üretmek için amino asitlere ihtiyacı olduğu açıktır. Optimum bir besleme elde etmek için farklı amino asitler arasındaki doğru orantı çok önemlidir.

EN AZ MALİYETLİ YEM FORMÜLASYONU
Yem değirmencilerinin kullanabileceği içerikler değişiklik gösterdiğinden, tüm bireysel yemlerin tariflerinin düzenli olarak güncellenmesi gerekir. Buna “formülasyon” denir. Her yem ürünü nem, protein ve yağ gibi ilgili spesifikasyonlarla tanımlanmıştır. Formülasyon, spesifikasyonlara uygun maliyetli bir şekilde ulaşmayı amaçlamaktadır.

İçindekiler – fiyatlar ve bileşim – hakkındaki tüm bilgiler, bitmiş ürünün özelliklerine mümkün olan en düşük maliyetle ulaşmak için mevcut bileşenlerin nasıl karıştırılacağını hesaplayan bir yazılıma girilir. Buna “En Az Maliyetli Formülasyon” denir ve bu görevi yapan kişi bir beslenme uzmanıdır.

YEM KALİTESİNİ ETKİLEYEN ELEMENTLER VE RİSKLER
Yem kalitesi çeşitli şekillerde etkilenebilir. Örnekleri aşağıdaki gibidir:
• Nem seviyesi çok yüksekse, hayvan performansını azaltacak ve potansiyel olarak hayvanlar için ölümcül olabilecek mikrobiyal büyüme riski vardır.

• Protein seviyesi çok düşükse hayvanlar beklendiği gibi performans göstermeyecektir. Bu durum bir kez yaşanırsa, çiftçiler farkı göremeyebilir. Ancak devamlı olursa kısa bir süre sonra daha düşük büyüme oranları ve/veya daha az süt veya yumurta üretimi ile görünür hale gelir. Yemdeki yüzde bir puanlık çok düşük protein, piliçlerin fark edilir ölçüde daha yavaş büyümesine neden olabilir (ki bu durum çiftçi için belirgindir). Ekonomik kayıp ciddi olacaktır.

• Yemdeki yüksek protein içeriği hayvanlardan daha fazla nitrojen (amonyum tuzu şeklinde) geçmesine neden olur. Birçok ülke, nehirleri ve gölleri aşırı gübreleyebileceği ve su arıtma tesislerine yüksek bir yük getirebileceği için nitrojen kullanımında düzenlemeler yapmıştır. Böylece çiftçi çok fazla protein almak yerine optimize edilmiş protein içeriğine sahip olmak ister.

KALİTE KONTROL VE NIR TEKNOLOJİSİNİN ÖNEMİ
Yakın Kızılötesi (NIR) teknolojisine dayalı hızlı analizörler, yem ve evcil hayvan gıda endüstrilerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Başlıca kullanım, girişte ham maddeleri ölçerek yem formülasyonu için doğru analitik girdi sağlamaktır. Birçok değirmen, işlem içi analiz ve nihai ürün kalitesinin doğrulanması için NIR cihazlarını da kullanmaktadır. NIR’ın tam potansiyeline henüz ulaşmamış olmasının belki de en önemli nedeni, önceki cihazların yerel uzmanlık gerektirmesi ve kullanıcıların günde bir ila iki saat numune öğütmek zorunda olmalarıdır. DA7250 NIR besleme ve tahıl analizörü, kalite kontrolü büyük ölçüde kolaylaştırır ve ürün kalitesinin yanı sıra üretimden tasarruf etmenin yolunu açar. Kullanımı kolay ve güvenlidir, geliştirilmiş ve basitleştirilmiş günlük kullanımı garanti eder. Benzersiz hız, esneklik ve doğruluk sunar. Böylece spesifikasyon dışı üretimi en aza indirir.

Tüm yem değirmencilerinin ya kendi laboratuvarı vardır ya da numuneleri harici bir laboratuvara gönderir. Bir NIR cihazı, yıllık üretimi en az 50.000 ton olan tüm yem değirmencileri için çok iyi bir yatırımdır ve daha küçük tesisler için de iyi bir yatırım olabilir. Bir NIR cihazı ile, üretilen her bir bitmiş yem partisinin yanı sıra gelen her bir ham madde partisini analiz etmek mümkündür. Bu işlem, ıslak kimya analizi ile mümkün olmaz. Genel deneyim, bir NIR cihazı satın alan yem değirmencilerinin, tedarikçilerinden aldıkları bileşenlerde hızla bir gelişme görmeleridir. Bu tedarikçiler, yem değirmencilerinin her içerik sevkiyatını kabul edilmeden önce kontrol etme yeteneğinin farkına varırlar (şartname karşılanmadığında sevkiyatların reddedilmesine yol açar). İşlem birkaç saat sürdüğü için laboratuvar yerinde olsa bile ıslak kimya analizi ile bu mümkün değildir.

HAM MADDE KALİTE KONTROL VE İZLEME SİSTEMLERİNİN AVANTAJLARI
Yem değirmencileri, çok iyi tanımlanmış besin içeriğine sahip hayvan yemleri satarlar. Hayvanların doğru hızda büyümesi için protein, yağ, lif, nişasta, vb. çok sıkı sınırlar içinde olması gerekir. Optimal içerikler türe göre değişir – domuzlar, kümes hayvanları, inekler veya balıklar için farklıdır – ve aynı zamanda hayvanın hayatındaki evreye de bağlıdır. Sonuç olarak, bir yem değirmencisinin 100 farklı yem üretmesi alışılmadık bir durum değildir.

Aynı zamanda, bir yem değirmeni tüm bileşenlerin fiyatını sürekli olarak izler ve kalite, fiyat ve besin değerine dayalı olarak satın alma kararları verir. Bu temel hususlar, örneğin bir hafta sonra değil, belirli bir zamanda bir bileşenin diğerine (benzer besin değerlerine sahip) tercih edilmesini belirleyebilir. Malzemeler yem değirmencilerinin toplam maliyetlerinin %80’ini temsil ettiğinden, kaliteden ödün vermeden kârı artırmak için mümkün olan en iyi fiyattan satın almaları çok önemlidir. Sonuç olarak, ham madde kalitesini izlemenin en önemli avantajlarından biri, formülasyonun değişmeden kalmasını sağlayarak doğru satın alma kararları verme yeteneğidir.

Murat Bekar Hakkında
PerkinElmer, Inc. şirketinde MET (Orta Doğu ve Türkiye) Gıda Satış ve Servis Lideri olan Murat Bekar, 25 yıldan uzun bir süredir bir PerkinElmer şirketi olan Perten’de hizmet vermektedir. Kurulu taban geçmişiyle gıda pazarında bir öncü rolünü üstlenen Bekar, kariyeri boyunca Perten, Bioo ve Delta dahil olmak üzere birçok şirkette gıda portföyünün büyümesini sağlamıştır.