Baharatlar, mutfaklarda yaygın olarak kullanılan bileşenlerdir; ancak yüksek konsantrasyonda biyolojik olarak aktif bileşikler içermeleri ve çeşitli faydalı etkilere sahip olmaları nedeniyle, kanatlı performansı üzerinde olumlu etkiler sağlayan fonksiyonel yem katkı maddeleri olarak da kullanılabilmektedir. Baharatların sinerjik kombinasyonu, sindirim enzimleri ve safra tuzlarının salınımını uyararak besin maddelerinin sindirilebilirliğini artırmakta, böylece büyüme performansı ve yemden yararlanmayı iyileştirmektedir.
Kanatlı İnovasyon Müdürü
Lucta
Broyler yetiştiriciliği, yüksek yoğunluklu olmasıyla karakterizedir. Aslında broylerler, çıkım gününden yaşamlarının 42. gününe kadar kendi vücut ağırlıklarını %6.000’in üzerinde artırabilmektedir (Aviagen, 2022). Genetik seleksiyon bu konuda önemli bir rol oynamıştır; ancak sağlık ve biyogüvenlik yönetimi ile besleme programları gibi diğer unsurlar da en az genetik kadar kritik öneme sahiptir.
Bu kadar kısa bir sürede, bu düzeyde bir canlı ağırlık artışının sağlanabilmesi için broyler tavukların yüksek enerji gereksinimlerinin karşılanması gerekir. Bu nedenle, broyler yemlerinin enerji yoğunluğunu artırmak amacıyla ilave yağların kullanımı, aynı zamanda vitaminler, esansiyel yağ asitleri ve karotenoidler gibi temel besin maddelerini de sağladığı için yaygın bir strateji olarak uygulanmaktadır. Ancak literatürde, genç broylerlerin olgunlaşmamış gastrointestinal sistemleri nedeniyle, yemde bulunan besin maddelerini etkin bir şekilde sindirme ve emmede zorlandıkları; sindirim enzimleri ve safra tuzlarının üretiminin yetersiz olduğu iyi şekilde tanımlanmıştır (Ravindran ve ark., 2016).
Yem formülasyonunun, broyler yetiştiriciliği maliyetlerinin hâlen %60–70’inden fazlasını oluşturduğu göz önünde bulundurulduğunda, besin maddeleri ve enerjinin kullanımını olumlu yönde etkileyen yem katkı maddelerinin geliştirilmesi, formülasyon maliyetlerini düşürmeye yönelik önemli bir araç olarak öne çıkmaktadır. Bu maliyet avantajı, pahalı ham maddelerin daha ekonomik alternatiflerle ikame edilebilmesine (örneğin doymamış yağlar yerine doymuş yağlar) olanak tanıyan farklı mekanizmalar yoluyla sağlanabilmektedir.
Öte yandan baharatlar; bitkilerin yaprak dışındaki kısımlarından (tohumlar, meyveler, kökler ve kabuklar) elde edilen, güçlü aromaya sahip ve yüksek oranda biyolojik olarak aktif maddeler içeren bileşiklerdir ve pek çok sağlık faydası sunmaktadırlar. Bu sağlık iyileştirici etkiler arasında, bilimsel literatür, baharatların birçok hayvan türünde safra tuzları ile sindirim enzimlerinin (amilaz, lipaz, tripsin) üretimi ve salınımının uyarılması üzerinde olumlu etkilere sahip olduğunu göstermektedir (Prakash ve Srinivasan, 2012; Ruiz ve ark., 2023).
BESİN SİNDİRİLEBİLİRLİĞİNİ ARTIRAN BAHARATLAR
Kırmızı biber, zencefil ve karabiber oleorezinlerini sırasıyla kapsaisin, gingerol ve piperin kaynakları olarak içeren ve bu bileşenleri ana biyolojik aktif maddeler olarak barındıran Sinerjik Baharat Kombinasyonu (Spicy) bazlı bir yem katkı maddesi, besin maddeleri ve enerjinin kullanımında olumlu etkilerle ilişkilendirilmiştir.
Spicy’nin yağ sindirilebilirliği üzerindeki olumlu etkisi, iki farklı ilave yağ kaynağının kullanıldığı bir broyler denemesinde gösterilmiştir (Şekil 1; Ipharraguerre ve ark., 2009). Toplam 96 adet yumurtadan yeni çıkmış erkek broyler kafeslere yerleştirilmiş ve 18–21. günler arasında yağ sindirilebilirliğini belirlemek amacıyla etkisiz belirteç (inert marker) içeren yemlerle beslenmiştir. Bazal rasyon buğday, arpa ve soya küspesi esaslı olup, faktöriyel deneme düzeninde %4 oranında iki farklı ilave yağ kaynağı (soya yağı ve domuz yağı; sırasıyla doymamış ve doymuş yağ asidi kaynağı) kullanılmış ve bu rasyonlara Spicy’nin ilave edilip edilmemesi (Spicy vs. Kontrol) değerlendirilmiştir.
Spicy ilavesi, domuz yağı içeren rasyonlarla beslenen hayvanlarda, kontrol grubuna kıyasla yağ sindirilebilirliğini %7 oranında artırmıştır (P<0,05). Soya yağı içeren rasyonlarda ise bu artış sayısal düzeyde kalmıştır (%3; P>0,05). Dolayısıyla katkı maddesinin sağladığı faydanın büyüklüğü, kullanılan ilave yağın kaynağı ve kimyasal bileşimi tarafından etkilenmiştir. Nitekim domuz yağı ve Spicy içeren rasyonlarla beslenen hayvanlar, soya yağı içeren rasyonlarla beslenen hayvanlarla aynı düzeyde yağ sindirilebilirliğine ulaşmış; bu durum katkı maddesinin doymuş yağ asitlerinin bağırsaklardan emilimi üzerindeki olumlu etkisini ortaya koymuştur.
Bu bulgularla uyumlu olarak, Herrero-Encinas ve ark. (2022) tarafından yayımlanan bir çalışma, Spicy’nin besin maddelerinin sindirilebilirliği ve enerji kullanımına olan olumlu etkilerinin tutarlılığını doğrulamıştır (Şekil 2). Bu çalışmada, 480 adet yumurtadan yeni çıkmış broyler, iki besleme grubuna ayrılmıştır: ana yağ kaynağı olarak %4 domuz yağı içeren, mısır ve soya küspesi bazlı bir kontrol rasyonu ve aynı bazal rasyon üzerine Spicy’nin ilave edildiği rasyon. Ayrıca, her iki rasyon da ileal sindirilebilirliği ve enerji kullanımını değerlendirmek amacıyla inert marker içermiştir.
Araştırmacılar, Spicy kullanımının kuru madde ve ham proteinin ileal sindirilebilirliğini ve brüt enerjinin kullanımını artırdığını belirtmiştir (P<0,05). Yağ sindirimi ve emilimindeki iyileşmenin, sindirim sürecini daha verimli hâle getirerek diğer besin maddelerinin emilimini de artırdığı iyi bilinmektedir. Bu nedenle, Ipharraguerre ve ark. (2009; Şekil 1) tarafından bildirilen sonuçlar dikkate alındığında, Herrero-Encinas ve ark. (2022) tarafından raporlanan iyileşmelerin bu mekanizmaya bağlı olduğu düşünülmektedir.
Şekil 2. Spicy ilavesinin, yaşamın 21. gününde kuru madde, brüt enerji ve ham protein ileal sindirilebilirliği üzerindeki etkisi (*P<0,05). Sonuçlar ortalama ± SEM olarak ifade edilmiştir.
BESİN SİNDİRİLEBİLİRLİĞİNİN ARTIRILMASI PERFORMANSI DOĞRUDAN ETKİLER
Besin maddeleri sindirilebilirliğindeki bu olumlu etkiler, hayvanların büyüme performansı üzerinde doğrudan ve pozitif bir etki yaratmaktadır. Menoyo ve ark. (2021) tarafından yayımlanan bir çalışmada, Spicy ilavesinin performans parametreleri üzerindeki etkisinin değerlendirildiği 8 broyler denemesi meta-analiz yöntemiyle derlenmiştir. Bu analizde, yetiştirme döngüsünün iki farklı dönemi ele alınmıştır: başlangıç dönemi (0–21. günler) ve büyütme-bitiş dönemi (22. günden kesim gününe kadar) (Tablo 1).
Meta-analiz sonuçları, Spicy’nin rasyona ilavesinin büyüme performansı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu açıkça göstermektedir. Bu etki, katkı maddesinin besin maddeleri sindirilebilirliğini artırıcı özelliği ile ilişkilendirilmekte; tüm yetiştirme dönemi boyunca günlük canlı ağırlık artışını yükseltmekte ve yemden yararlanmayı iyileştirerek yem etkinliğini artırmaktadır. Bu olumlu etki özellikle başlangıç döneminde daha belirgin hâle gelmektedir.
SONUÇLAR
Spicy’de yer alan belirli baharatların kombinasyonu, sindirilebilirliği artırıcı fonksiyonel özellikler sergileyerek kanatlıların gastrointestinal sisteminde yağlar (katı ve sıvı yağlar), diğer besin maddeleri ve enerjinin emilim etkinliğini artırmaktadır. Bu durum, broylerlerin büyüme performansı üzerinde doğrudan ve olumlu bir etki yaratmakta; daha yüksek canlı ağırlık artışı ve daha iyi yemden yararlanma oranları ile sonuçlanmaktadır.
Referanslar
1. Aviagen. 2022. Performance objective (https://aviagen.com/assets/Tech_Center/Ross_Broiler/RossxRoss308-BroilerPerformanceObjectives2022-EN.pdf)
2. Ravindran, V., Tancharoenrat, P., Zaefarian, F., and Ravindran, G. 2016. Fats in poultry nutrition: digestive physiology and factors influencing their utilisation. Animal Feed Science and Technology. 213:1–21
3. Prakash, U.N. and Srinivasan, K. 2012. Fat digestion and absorption in spice-pretreated rats. Journal of the Science of Food and Agriculture. 92:503-10
4. Ruiz, A., Sanahuja, I., Andree, K.B., Furones, D., Holhorea, P.G., Calduch-Giner, J.A., Pastor, J.J., Viñas, M., Pérez-Sánchez, J., Morais, S. and Gisbert, E. 2023. The potential of a combination of pungent spices as a novel supplement in gilthead seabream (Sparus aurata) diets to aid in the strategic use of fish oil in aquafeeds: a holistic perspective. Frontiers in Immunol. 25; 14:1222173
5. Ipharraguerre, I.R., Francesch, M., Roura, E., Javierre, J.A. Effect of a phytogenic feed additive on broiler’s chickens fat digestibility. 21st LatinAmerican Congress on Poultry Farming. La Havana (Cuba), 2009
6. Herrero-Encinas, J., Huerta, A., Blanch, M., Pastor, J.J., Morais, S., Menoyo, D. 2023. Impact of Dietary Supplementation of Spice Extracts on Growth Performance, Nutrient Digestibility and Antioxidant Response in Broiler Chickens. Animals (Basel). 10;13:250
7. Menoyo, D., Blanch, M., de Blas, C., Ibañez, M.A. The supplementation of broiler feeds with capsicum based additive improves animal performance. The results of a meta-analysis. 26th World’s Poultry Congress (France), 2021
Dr. Alberto Viñado Hakkında
Barselona Autònoma Üniversitesi’nde eğitim gören ve Veterinerlik Lisans Derecesi (2015) ve Hayvansal Üretim Doktora Derecesi (2019) sahibi olan Dr. Alberto Viñado, yaklaşık 10 yıldır hem akademi hem de endüstride hayvan besleme ile ilgili projelerde yer almaktadır. Viñado şu anda Lucta’da Kanatlı İnovasyon Müdürü olarak görev yapmakta ve kanatlı hayvan üretimi için yem katkı maddelerinin araştırma ve geliştirme sürecinde yer almaktadır.
